Yineleme ve İkileme Aynı Mı? Hayatın Garip Dil Oyunu
Bir gün sabah kahvemi yudumlarken birden aklıma geldi: “Yineleme ve ikileme aynı mı?” Evet, bakın, tam olarak böyle oldu. O kadar derin düşüncelere daldım ki, kahvemi unutup tam anlamıyla düşünsel bir boşluk oluşturdum. O an, hayatın anlamını sorgulamadım, ama yine de dilin bu karmaşık yapısına takıldım. Gerçekten de yineleme ve ikileme aynı şey mi? Yoksa birinin başka bir şeyin iki katı mı? Yoksa…?
Bir dakika, çok derine inmeyelim. Hadi birlikte bakalım.
Yineleme Nedir, İkileme Nedir?
Bu kadar kasmadan açıklayayım: Yineleme, bir kelimenin ya da ifadelerin tekrarıdır. Yani mesela “bana biraz daha biraz daha kahve ver” dediğimizde, burada kelimenin aynı şekilde iki kere kullanılması söz konusu. “Biraz daha” burada yineleme yapıyor.
İkileme ise daha farklı bir şey. Burada, genellikle anlamı pekiştirmek için iki aynı kelime ya da ifade bir arada kullanılır. Mesela, “hızlı hızlı koşmak” ya da “gel gel, hemen gel” dediğinizde, aslında bir ikileme yapıyorsunuz. İkileme, çoğunlukla vurgu yapmak amacıyla kullanılır.
Şimdi, dil bilimci gibi duruma bakınca gerçekten farkı var. Ama hayatımda o kadar çok ikileme ve yineleme var ki, birbirinden farkını neredeyse unutuyorum.
Gündelik Hayatın “Yineleme ve İkileme” Anları
Şimdi biraz daha eğlenceli taraflara geçelim. Hani bu kelimelerle dans ettiğimiz o komik anları bir gözümüzün önüne getirelim. Geçenlerde bir arkadaşımın yanına oturdum. Sağlam bir diyalog başlatmıştık. Ben: “Beni neden çeksin ki bu kadar yakın mesafeden?”
“O kadar yakın mesafeden bile hiç fark etmedim,” dedi, tam o sırada gözlükleriyle bakıp yineledi.
İşte, o an o kadar tipik bir yineleme örneği oldu. Yani aslında biraz kelimeyle oynadık ve bazı şeyler daha komik oldu. Ama bir diğer mesele de ikileme… Mesela ben bu durumu “gel gel” diye söyledim. En basitinden: Yineleme ve ikileme aynı mı? tabii ki de çok benzer olsa da farklı bir tecrübe oluyordu bu sefer.
Yineleme ve İkileme Arasındaki Farkı Biraz Mizahi Çerçevede Çözelim
Bunu basitçe açıklayalım, şöyle diyelim: Yineleme, her zaman baştan sona kadar aynı olan bir şeydir. Yani iki kez dediğinizde birbirinin aynı olmak zorundadır. Ama ikileme öyle mi? Mesela, gel gel dediğimizde ikileme daha farklı bir vurgu yapar. “Hadi hadi” dediğinizde de öyle.
Bunu 25 yaşındaki bir gencin gözünden düşünün. Her zaman ya da çoğu zaman sohbetlerde ikileme, arkadaşlar arasında hep ekstra dozda vurgu yapmak amacıyla kullanılır. Hani “hadi hadi” dediğinizde, birinin biraz daha hareket etmesi gerektiğini anlatırsınız. Aynı şekilde, aynı sözcüğü tekrar ediyorsunuz ama hedefinize vurgu yapıyorsunuz.
Zaten ben de pek sosyal biri değilim, ama yine de “gel gel” dediğimde birkaç kişi hemencecik gelip bana yanaşıyorlar. Ne demek istediğimi tahmin edebiliyorsunuzdur, değil mi?
Bir İç Sesle Durumu Özetleyelim
Şu an bu yazıyı yazarken kafamda bir iç ses var, söylüyor:
İç ses: “Peki, ikileme ve yineleme birbirinin aynıysa, neden bazen hep aynı şekilde tekrar ederken insanlar ‘ikileme’ desin de, ‘yineleme’ demesin?”
Ben: “Evet, bu çok doğru. Ama bir de vurgu meselesi var. Yani biri ne kadar vurgu yaparsa, bence o kadar…”
İç ses: “Anladım, evet, vurgu yapma çok önemli. Ama hala aynı şey değiller, değil mi?”
Ben: “Haklısın, aynı şey değiller. Belki de ben de fark etmeden biraz karıştırıyorum, ama sonuçta ikileme, bir noktada yinelemeyi daha farklı bir amaçla kullanmak demek.”
Yani işin özü, her kelimenin tekrar edilmesinin amacının farklı olması, onları birbirinden ayırıyor. Yineleme, mantık çerçevesinde bir şeyi sürekli olarak tekrar etmekken, ikileme biraz daha anlamı kuvvetlendiriyor. Belki de günlük dilde ikisini de çok rahat bir şekilde birbirinin yerine kullanıyoruz, ama dilsel açıdan bu ikisi birbirinden farklı!
Yineleme ve İkileme ile İlgili Komik Bir Sahnede Sonuç
Geçen akşam bir arkadaşım bana telefon açtı, konuşmanın sonunda “Hadi, hadi, görüşürüz” dedi. Hadi, hadi dedikten sonra, bir an tereddüt ettim. Çünkü bana yineleme mi yapıyor, ikileme mi? Gerçekten hangi amaçla söylüyordu? Belki o sırada “görüşürüz” demek yerine bir soruya dönecekti. Ama ben sadece ona bakıp, sonrasında kendimle dalga geçerek içimden: “Yineleme ve ikileme aynı mı?” sorusunu sordum. Düşünmeden edemedim.
Sonuç olarak, yineleme ve ikileme kesinlikle aynı şey değil, ama bazen hayat o kadar karmaşık ki, bu iki terimi birleştirip birbirinden ayırt etmeden kullanabiliyoruz. Bu yazıdan sonra ne kadar farklı olduklarını kabul ettim. Bazen vurgu yapmak için ikileme, bazen bir şeyin tekrarını sağlamak için yineleme kullanmak… Ama bazen ikisini de karıştırarak hayatı biraz daha eğlenceli hale getirmek lazım.