Yasir İsminde Bir Sahabe Var Mı? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Günlük Hayatta Gözlemlerim ve Bir Sorunun Derinliği
İstanbul’da her gün, sokaklarda, işyerlerinde, toplu taşımada karşılaştığım insanlarla toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet konularını düşünmeden edemiyorum. Her bir yüz, her bir hikâye bana farklı bir şeyler anlatıyor. Geçenlerde bir arkadaşım bana “Yasir isminde bir sahabe var mı?” diye sordu. İlk başta, sıradan bir soru gibi geldi; ancak zamanla bu sorunun toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet açısından ne kadar anlamlı olduğunu fark ettim. İşte bu yazıyı yazmama sebep olan o sorunun arkasındaki derinliği keşfetmeye çalışacağım.
Yasir ismi, İslam tarihinde bilinen önemli bir figürdür. Yasir bin Amir, İslam’ın ilk yıllarında yer alan, Mekke’deki Müslümanların sıkıntılarla dolu yıllarını yaşayan bir sahabedir. Ancak bu soruyu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından değerlendirmek, her zaman olduğu gibi, sıradan bir tarihsel sorudan çok daha fazlasını ifade eder.
Toplumsal Cinsiyetin Gölgelerinde Bir Sahabe İsminde Anlam
Toplumumuzda toplumsal cinsiyet rollerinin ne kadar belirleyici olduğu, sokakta karşılaştığımız her anı şekillendiriyor. İstanbul’da sabahları işe gitmek için otobüse bindiğimde, kadınların çoğu, tıpkı diğer günlerde olduğu gibi, yer vermek için acele ediyor. Erkekler genellikle rahat bir şekilde oturuyorlar. Bu, bir tür normalleşmiş toplumsal bir pratik ve bazen farkında bile olmadan hepimiz buna dahil oluyoruz. Yasir isminde bir sahabe olup olmadığı sorusu, işte bu normalleşmiş toplumsal cinsiyet rollerine dair derin bir sorgulama başlatıyor. Eğer Yasir’in hayatı, bu tür toplumsal normlar tarafından şekillendirilmişse, o zaman biz de toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ve farklılıkları başka bir gözle değerlendirmeliyiz.
Yasir bin Amir, zamanının en zorlu şartlarında İslam’a inanan bir insan olarak bilinir. Döneminin zorlukları ve mücadelesi düşünüldüğünde, belki de onu hayatta tutan şey, cinsiyetin ötesindeki kimliği ve toplumsal sınıfındaki yeri değildir. O dönemde, Yasir, her şeyden önce insan kimliğiyle var oluyordu. Bu durum, günümüz toplumsal yapısına da bir gönderme yapabilir. Sokakta gördüğümüz her insanın içindeki değer ve insanlık, ona biçilen cinsiyet veya sosyal statüye göre ölçülmemeli.
Çeşitlilik ve Sosyal Adaletin Yansıması
Çeşitlilik, toplumsal yapımızın her alanında var. İstanbul’daki hayat da buna en güzel örnek. Birbirinden farklı etnik kökenlerden, yaşlardan ve kültürel geçmişlerden gelen insanlar yan yana yürüyüp geçiyor. Ancak bazı grup üyelerinin daha fazla yer işgal ettiğini ve bazılarının ise gölgede kaldığını gözlemliyorum. Yasir’in hayatını incelediğimizde, çeşitliliğin içinde bir arada yaşamanın ne kadar değerli olduğunu ve adaletin ne kadar önemli bir olgu olduğunu görmemiz gerekiyor.
Sosyal adaletin tam anlamıyla sağlanmadığı bir toplumda, Yasir gibi figürler bize bu mücadelenin önemini hatırlatıyor. O dönemde müslümanlar, inançları yüzünden zulme uğramışlardı. Yasir de bunların bir örneğiydi. Ancak bugünün toplumsal yapısında, cinsiyetler, ırklar ve sosyal sınıflar arasında eşitsizlik, hala karşımıza çıkıyor. Bunu, özellikle toplu taşımada gözlemliyorum. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar genellikle kenarda duruyor; erkeklerse daha fazla yer kaplıyor. Yasir gibi sahabeler, adaletin sadece teorik bir kavram olmadığını, bunun her bir bireyin haklarını savunarak gerçekleşeceğini gösteriyor. Çeşitlilik, sadece farklılıkların kabul edilmesi değil, bu farklılıkların toplumda eşit şekilde yer bulması anlamına geliyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Yasir’in Etkisi Üzerine Bir Düşünce
Yasir isminde bir sahabe olup olmadığı sorusu, sadece tarihsel bir sorudan çok daha fazlasını ifade ediyor. Bizler, her gün sokakta gördüğümüz insanları, cinsiyetine, görünüşüne, yaşına bakarak sınıflıyoruz. Ancak unutmayalım ki, Yasir gibi figürlerin hayatında, bireyin hakları, toplumsal eşitlik ve insana saygı, her şeyden önce geliyordu. Bizim görevimiz, bu toplumsal eşitsizlikleri, ön yargıları aşmak ve çeşitliliğin zenginliğini kutlamak olmalı.
Bir gün, İstanbul’un en yoğun caddesinde, kalabalığın içinde kendimi kaybettiğimde, tam da Yasir’in mücadelesini düşünüyordum. İnsanlar birbirinin üzerinden geçiyor, kimse birbirine yer vermiyordu. Ama bir çocuk, sırtındaki okul çantasıyla önümden geçerken, gülümsedi. İşte o an, insanlık ve adaletin bir yansımasıydı. Bazen küçük bir gülümseme, en büyük eşitlik mücadelesini simgeliyor.
Sonuç: Yasir, Hepimizin İçinde
Yasir isminde bir sahabe olup olmadığına dair sorunun cevabı, tarihsel bir referanstan çok, bugün içinde bulunduğumuz toplumun sosyal yapısını sorgulayan bir araçtır. Her birimiz, Yasir’in mücadelesini, toplumsal cinsiyet eşitliğini, çeşitliliği ve sosyal adaleti savunarak bu dünyada birer “sahabe” olabiliriz. Çünkü gerçek adalet, ne cinsiyete, ne ırka, ne de sınıfa dayalı değildir. Adalet, her bireyin haklarını eşit bir şekilde savunmakla mümkün olur. Bugün, İstanbul’un sokaklarında adaletin ne kadar kırılgan olduğunu hissediyoruz; ama unutmayalım ki, her birimiz küçük bir değişim yaratabiliriz. Yasir’in gücü, her zaman bizde olacaktır.